Karbon Yutağı: İklim Değişikliğiyle Mücadelede Doğanın Gücü

Karbon yutaklar kapsamına meralar, çayırlar, kent bahçeleri, korular gibi çok çeşitli alanlar girse de, en yaygın ve en bilinen karbon yutak alanlarının ormanlar olduğunu söylemek gerekir. Ormanlar, doğada sınırlı olmakla birlikte en temel karasal karbon havuzlarıdır ve toplam sera gazı emisyonları içerisinde yer alan karbondioksitin önemli bir miktarını bünyesinde tutarak “karbon depolama” görevini üstlenirler.

Türkiye’nin Ulusal Sera Gazı Envanteri’ne göre; 2021 yılında yaklaşık 23 milyon hektar civarındaki ormanlık alanlarda 33,9 milyon ton CO2 eşdeğeri tutumu yapılmıştır. Aynı zamanda işlenmiş odun ürünlerinde de 15,7 milyon ton CO2 eşdeğeri tutulmuştur. Bu veriler ışığında, 2021 yılında ormanlar ve işlenmiş odun ürünleri tarafından ülke emisyonlarının %8’inin tutulduğu belirtilmektedir. Buna karşılık, orman alanları hariç diğer arazi kullanımlarında (ekili alanlar, meralar, sulak alanlar, yerleşim yerleri ve diğer arazi kullanımları) 2021 yılında 2,4 milyon ton CO2 eşdeğeri salınımı gerçekleşmiştir.[4]

Özellikle Türkiye gibi ekolojik olarak kırılgan coğrafyalarda bulunan ülkeler açısından, karbon yutaklar iklim değişikliği ile mücadelede en önemli dayanak olarak görülmektedir.[5] Bu bağlamda, yutak alanlarının artırılması ve var olanların kapasitelerinin geliştirilmesi için atılacak en önemli adım, öncelikle orman örtüsünün verimliliğinin güçlendirilmesi ve orman ekosistemlerinin iklim değişikliğinin zararlı etkileri ile diğer arazi kullanımlarının oluşturduğu baskıdan korunmasına yönelik çalışmaların artırılması olacaktır. Orman Genel Müdürlüğü tarafından paylaşılan güncel verilere göre, 2022 yılı itibarıyla orman alanları 23.245.000 hektara ulaşmış ve bu alanın 13.707.843 hektarı verimli ormanlardan oluşmaktadır.[6] Ayrıca, 2022 yılında toplam 168.608 hektar alanda orman tesis çalışması yapıldığı belirtilmiştir, bu da ağaçlandırma, rehabilitasyon ve özel ağaçlandırma faaliyetlerini içermektedir.

Bu kapsamda, “sürdürülebilir orman yönetimi” kavramı öne çıkmaktadır. Sürdürülebilir orman yönetimi; yerel, ulusal ve küresel düzeyde ormanların verimliliğini, kendini yenileme kabiliyetini, biyolojik çeşitliliğini, ekolojik, ekonomik ve sosyal fonksiyonlarını yerine getirebilme potansiyelini şimdi ve gelecekte her türlü tehdit ve tehlikelere karşı güvence altına almayı öngören bir yaklaşımdır.[7]

Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen 17 Sürdürülebilir Kalkınma Hedefi içerisinde yer alan “orman ekosistemleri başta olmak üzere karasal ekosistemlerin korunması ve sürdürülebilir yönetimi” (15. Hedef) önemli bir yere sahiptir. Tüm bunlar ışığında; ormanların, ekosistem tabanlı çok amaçlı ve sürdürülebilir şekilde planlanması ve işletilmesi, bu alanların etkili karbon depolaması faaliyetini gerçekleştirmesi sonucuna yol açacaktır.

Dünyadaki orman alanlarının büyük bir kısmı; yanlış uygulamalar, tarım ve yerleşim yerleri için alan açmalar, yangın, hortum gibi doğal olaylar veya böcek tehditleri neticesinde yok olmaktadır. Yok olan alanlar üzerinde ciddi sayıda ağaçlandırma çalışması yapılmasına rağmen dünya genelinde orman ekosistemleri gün geçtikçe azalmaktadır. Orman alanlarının tarım, hayvancılık ve yerleşim yerlerine dönüştürülmesinden (arazi kullanım değişikliklerinden) ve insan kaynaklı etkilerden kaynaklanan ormansızlaşma; insan ve toplum yaşamını tehdit etmekle birlikte sera gazı emisyonlarının artmasına da yol açmaktadır. Bu bağlamda, yok olan ormanlık alanların ağaçlandırılarak yeniden orman niteliğine dönüştürülmesi büyük önem arz etmektedir.

Sürdürülebilir orman yönetimi ekseninde gerçekleştirilen ağaçlandırma çalışmaları; orman alanlarının genişletilmesine, bozuk orman alanlarının iyileştirilmesine, düşük verimli ormanların daha verimli alanlara dönüşümünün hızlandırılmasına katkı sağlamaktadır. İklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin en aza indirgenmesi amacı doğrultusunda; küresel çapta karbon yutak alanlarının gündeme gelmesi ile birlikte ormancılıkta planlamanın yeni bir hedefi olarak “karbon ağaçlandırması” kavramı karşımıza çıkmaktadır. Bu doğrultuda yapılan ağaçlandırma çalışmaları ile oluşturulan ormanlık alanlar, “karbon yutak” olarak değerlendirilmekte ve uluslararası arenada karbon kredileri açısından önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Güncel envanter verileri doğrultusunda; iklim değişikliğinin olumsuz etkileri sonucunda AKAKDO sektörünün toplam sera gazı tutumları içerisindeki payının gün geçtikçe azaldığı ve orman ekosistemlerinin tehdit altında olduğu açıktır. Bu kapsamda etkin orman koruması, bakımı, bozuk ormanların verimli ormanlara dönüştürülmesi, orman alanları ile ağaçlandırma faaliyetlerinin artırılması ve sürdürülebilir orman yönetiminin merkez unsur haline getirilmesi; Türkiye’nin 2053 hedefine ulaşmasında kritik bir rol oynamaktadır. Karbon yutak alanlarının geliştirilmesi ile ilişkili olarak Türkiye tarafından sunulan Güncellenmiş Birinci Ulusal Katkı Beyanı’nda; 2030 yılına kadar, iyileştirilmiş/sürdürülebilir orman yönetimi, yeniden ağaçlandırma/ormanlaştırma, mevcut ormanlık alanların canlandırılması, uzun vadeli planlama gibi birçok yöntemle ormanların yutak kapasitelerinin artırılması hedeflenmiştir

Unutulmamalıdır ki, karbon yutaklar sadece bilimsel bir kavram değil, aynı zamanda gezegenimizin sağlığı için hayati bir araçtır. Gelecek nesillere yaşanabilir bir dünya bırakmak adına, doğal karbon yutaklarını koruma ve güçlendirme çabalarımız, sürdürülebilir bir gelecek inşa etmenin temelini oluşturacaktır. Bu alandaki farkındalığı artırmak ve somut adımlar atmak, hepimizin ortak sorumluluğudur.